D acu i d sebba n tzenzlin?
Deffir n tugnatin n usseɣli i yettaǧǧan Lqaɛa ad teddu
Tizɣent ttgent-d lebni n tɣawsiwin ay d-yettwaxelqen mi ara mgerradent tfelwiyin titektoniyin. Taggara, tifelwiyin-nni ttṣ̣errifent gar-asent yerna ttwaserḥent-d aṭas n tezmert, dɣa ttazent-d tiɣbula n tmes deg wakal. Tiswiɛt aydeg ay d-yettili uqeclaw-nni, s waṭas, tella acḥal n yikilumitren ddaw wakal; yettwassen s yisem n uswir neɣ n tmeẓẓuɣt (hypocentre). Tiswiɛt yellan srid nnig-s deg tmurt d nettat ay d aɣerbaz n tmeẓdiyin (épicentre), dɣa d aya aydeg ay d-yettili amur ameqran seg lexṣaṣ. Tizɣenwin sɛant tizemmar yemgerraden ɣef leḥsab n ṣṣenf n tɣerɣert n tɣawsiwin, maca mi ara d-ḍrunt ddaw waman zemrent ad d-sbeddent taɣect tameqrant ay izemren ad d-tessiweḍ ɣer tɣawsiwin timeqranin – tid-a qqaren-asent tsunami.
Imuḍan n tzenzlit
Amek tteddun wawalen n tmes deg tfekka n wakal
Tamuɣli tamezwarut
Tiwwura n P tteddunt sdat-s d deffir-s deg tfekka n wakal, ttmuqulent akal deg lmizan n tiwwura. D nitni ay d wid ay yettɛeddayen s tɣawla akk deg tmeẓdiyin, tteddun s wazal n 6-11km/s (3,7-6,8mi/s), yerna s umata, ttasen-d d imezwaren s tɣawla.
Tiwwura tis snat
S tmeẓẓuɣin ttmuqulent s afella d wadda, ttmuqulent ɣer tmuɣli n tmeẓẓuɣt, dɣa d aya ay d-yettawin amsuddes n tmeẓẓuɣt deg tfekka n wakal. Ttwaḥebsen ugar n tmeẓdiyin n P, tteddunt s wazal n 3,4-7,2km/s (2,1-4,5mi/s), yerna zemrent kan ad ssiwḍent s tɣawsa taɣezfant, maci s tɣawsa taḥerfit.
Lemwaj n tayri
Mačči am tiwaculin n P d S, tiwaculin n tmurt ttmuqulent kan deg tlemmast n Wakal yerna ttnernint aṭas. Tiwwura n leḥmala, umi semman s yisem n umusnaw abriṭani n tmes n tmes AEH Love, d tid ay d-yettawin s tɣawla gar snat-a n tɣawsiwin yerna ttḥezzibent akal seg tama ɣer tayeḍ, ttḥezzibent ɣef tmuɣli n tiwwura-nni.
Tiwaculin n Rayli
Tiwwura n Rayleigh, s yisem n ufizik abriṭani Lord Rayleigh, d tiwwura n uswir ay yettaǧǧan akal ad yeḥbes deg yiwen n umussu n tfelwit (mouvement elliptique). Tiɣbula n tmurt ttasent-d d tineggura deg tallit n tmes maca s waṭas ay d-ttawint aṭas n lexṣaṣat deg tmeṣkiwt (infrastructure) ɣef ljal n tḥemla n tmes ay d-ttawint.