Met a efisi chechchechin fénú?
Mwirin ekkewe mettoch mi efeiengau mi fori pwe ewe Fonufan epwe mwokut .
Ekkewe chechchechin fonu ra fis pokiten ewe fitikoko mi fis lupwen ekkewe tectonic plate ra chufengen. Ren enletin ekkewe plate ra slipfengen me a watte ewe manaman a tou, iwe, a tinalo ekkewe wave mi fitikoko lon ewe fonu. Ewe leeni ikewe ie ewe rupwupwotur a fis ie a kan fitu kilometer fan fonu; a iteni ewe foun pwei are ewe hiposenter. Ewe neni mi weneiti won ewe fonufan ina ewe epicentre, ina ewe neni ikewe lape ngeni ewe feiengau a fis ie. Ekkewe chechchechin fonu mei sokono napanaper anongonong won ewe sokkun fault line, nge nupwen ra fis fan konik ra tongeni efisata watten wave mei tongeni watte feiengau – ekkei ra iteni tsunami.
Ekkewe watten chechchechin fonu .
Ifa usun ekkewe wave mi chéúfetál ra sáifetál wóón fénúfan .
Wave mi akkom
P waves ra fetan ngeni me mwirin non ewe puun, ra amwokutu ewe fonu non line ren ewe wave. Ir ekkewe mi mwitir fetan seni ekkewe wa, ra fetan ukukun 6-11km/s (3.7-6.8mi/s), me ra kan tori akkomw ren ew fitikoko mi mwitir.
Ekkewe wave seken .
S waves ra mwokut ngeni asan me fan, ra wenechar ngeni ewe nenien wave, a efisata ew mokutukut mi rokopwanieno non ewe puun fonufan. Ra mwitir nap seni ekkewe P wave, ra fetan non ukukun 3.4-7.2km/s (2.1-4.5mi/s), me ra chok tongeni fetan non pisek mi pochokun, esapw konik.
Tong wave .
Ese usun ekkewe wave P me S, ekkewe wave won fonufan ra chok fetan won fonufan me ra fokkun mwochomwoch. Ekkewe wave mi fiti tong, ra iteni mwirin ewe sou kaeo fonufan seni Britain itan AEH Love, ir ekkewe mi mwittir seni ekkewe ruu sokkun me ra kan chechech ewe fonu seni epek ngeni epek, ra weneiti ewe leeni ewe wave a feilo ie.
Raylei a wave
Ekkewe no Rayleigh, ra iteni mwirin ewe sou kaeo physics seni Britain itan Lord Rayleigh, ir ekkewe no mi nom won fonufan mi efisi an epwe chechchech ewe fonu lon eu mokutukut mi elliptical. Ekkewe wave won fonufan ra tori mwirin atun chechchechin fonu nge fan chommong ra kan efisata ewe watten feiengau ngeni ekkewe pisekin angang pokiten ewe watten chechchechin fonu ra efisata.
